45. Why do headphones sound different from speakers?

Nowadays we listen to music differently from 20 or 30 years ago. The classic hi-fi set is somewhat expelled by soundbars, portable Bluetooth speakers and most of all earbuds and headphones. Fortunately the resurrection of vinyl has become the salvation of this classic listening experience.

Because we mostly consume music through earbuds or headphones, the way we listen to music has also changed a bit. Previously we listened to albums on CD or vinyl. You had to actually listen and put up new music as the record is spinning and comes to an end. Today we mostly listen to playlists with a continuous flow of new songs through music streaming services. This allows us to do all kinds of other things while listening to music. We don’t need to actually pay attention because the playlist ensures there’s always music playing.

But salvation is on its way! Many youngsters pay regular visits to local record stores to get a hold of that fancy album on vinyl. Vinyl is actually booming. I see it as the saviour of a high quality music experience. And besides there is another vast difference when listening through earbuds or headphones.

Imagine playing a vinyl record in your living room. Warm analogue sounds are coming from your excellent speakers (at least, I may hope so). Your ears perceive those sounds with goosebumps as a result (at least, let’s assume so). Of course, the same can be achieved while listening to music via headphones.

And yet there’s a major difference: when listening to music via speakers your ears perceive the music from both speakers (left and right) with both ears. This works different with headphones. Since the earcups from your headphone are in direct contact with your ears, the left ear only hears music played in the left channel, while the right ear only hears music played in the right channel (assuming you wear your headphones properly; L on left, R on the right).

But what’s the difference? When listening through speakers your left ear also perceives music coming from the right speaker and vice versa. In short: the stereo image is becoming diffuse (strictly speaking). The 100% channel separation achieved with headphones and earbuds is being released when listening through speakers. That’s not a bad thing. In our daily lives we also hear things simultaneously with both our ears.

We could say that listening through headphones doesn’t do right to a realistic listening experience. But still we experience music through headphones or earbuds as intense. This has to do with another essential difference between listening through speakers and headphones: listening distance. While listening your favourite record through speakers your ears don’t sit very close to the speaker drivers (at least, I may hope so). You’ll need some distance to perceive a proper stereo image when listening through speakers.

When listening through earbuds the distance between the driver (sound source) and the (inner) ear is only a couple of centimetres. This causes an intense listening experience as well as some extra low end perception. The extra low end is caused by a phenomenon called “proximity effect”. The proximity effect is regularly used by tracking engineers to achieve extended low end when recording vocals or other sources with a microphone. As a microphone is placed closer to the sound source, the low end increases. This effect also applies to headphones. The closer the driver to the ear, the more low end is perceived.

But which of the two is better? There are no winners or losers here. Anyway, vinyl cannot be played on a mobile device (at least, I’ve never seen it before). After all it depends on the mood you’re in and how you’d like to listen to your music. With stereo image on which I’ve worked effortlessly (vinyl) or with extra low end (on which I’ve also worked effortlessly), through earbuds. I do get a little nervous when drivers are that close to my ears (that’s probably me), so my preference is listening through speakers. And with speakers turned up your neighbours can also thoroughly enjoy your excellent taste in music...

Renzo



Previous
Next

45. Telefoon op je hoofd! Waarom klinken oordopjes anders dan speakers?

Tegenwoordig luisteren we muziek iets anders dan pakweg 20 of 30 jaar geleden. De stereo- installatie is welhaast verdreven door soundbars, portable bluetooth speakers en vooral oordopjes en hoofdtelefoons. Gelukkig is er de opkomst van vinyl wat dan weer zorgt voor een min of meer klassieke luisterervaring.

Doordat we zo vaak naar muziek luisteren via oortjes en hoofdtelefoons is de manier waarop we luisteren ook veranderd. Waar je voorheen echt voor een plaat (cd, vinyl, muziekcassette) moest gaan zitten, kun je tegenwoordig met van alles anders bezig zijn terwijl je naar je favoriete muziek luistert via Spotify of een ander streaming medium.

Toch zie ik volop bedrijvigheid bij platenwinkels waar jongeren volop de bakken doorspitten op zoek naar toffe albums op vinyl. De redding van muziekbeleving op kwalitatief hoog niveau, als je het mij vraagt. Daarnaast is er nog een ander verschil als het aankomt op luisteren van muziek via oordopjes of hoofdtelefoon.

Stel, je zet in je woonkamer een album op vinyl op. Uit je puike speakers klinken de warme analoge tonen van je favoriete artiest (althans, dat mag ik hopen). Je oren nemen de muziek waar met kippenvel als resultaat (althans, daar gaan we van uit). Tuurlijk kun je ditzelfde bewerkstelligen door die muziek te beluisteren via oordopjes of hoofdtelefoon.

En toch is er één wezenlijk verschil: zodra je muziek luistert via speakers neem je de muziek uit beide speakers (links en rechts) waar met beide oren. Bij een hoofdtelefoon werkt dit iets anders. Omdat de schelpen direct in contact staan met je oren neemt je linkeroor alleen de muziek waar die over het linker kanaal wordt afgespeeld, terwijl je rechteroor enkel en alleen de klanken van het rechter kanaal aanhoort (mits je je hoofdtelefoon op de juiste wijze draagt; L op links, R op rechts).

Wat is nu het verschil? Bij beluistering met speakers neemt je linkeroor ook de muziek waar die uit de rechter speaker komt (en andersom). Kortom: het stereoplaatje wordt strikt genomen diffuus. Het komt erop neer dat de 100% scheiding die je met een hoofdtelefoon waarneemt bij het luisteren via speakers wordt losgelaten. Immers, in het dagelijks leven nemen onze oren ook alles waar, zowel links als rechts.

Eigenlijk zou je dus kunnen stellen dat het luisteren met een hoofdtelefoon of met oordopjes geen recht doet aan de realiteit. En toch ervaren we muziek die we luisteren met onze oordopjes als intens. Dit heeft vooral te maken met een ander belangrijk verschil tussen luisteren met speakers en hoofdtelefoons: de luisterafstand. Bij speakers zit je oor niet bepaald in de speaker (althans, dat mag ik hopen). Er is een zekere afstand tussen speakers en oren nodig om het stereobeeld waar de artiest, producer/mixer en vooral ook de masteringtechnicus zo zijn of haar best op heeft gedaan goed tot z’n recht te laten komen.

Bij het luisteren via oordopjes is de afstand van de driver (de klankbron) tot het (binnen)oor slechts een paar centimeters. Dit heeft, naast een intense luisterervaring, ook wat meer laag tot gevolg. (laag: bastonen, veroorzaakt door het “proximity effect”*)

Maar wat is dan beter, hoor ik je denken. Hier zijn geen winnaars of verliezers. Vinyl kun je sowieso niet mobiel afspelen (althans, ik heb het nog nooit gezien). En het hangt er maar helemaal van af in welke bui je bent en hoe je je muziek wilt beluisteren. Met het stereobeeld waarop ik zo heb lopen

ploeteren (vinyl) of intens en met een tandje meer laag (waarop ik ook zo heb lopen ploeteren), via je oordopjes. Ik word zenuwachtig van drivers zo dicht bij mijn gehoor (dat zal aan mij liggen), dus mijn voorkeur gaat uit naar luisteren via speakers. Zo krijgen je buren ook nog wat mee van je te gekke muzieksmaak...

Renzo

*Proximity effect: hoe kleiner de afstand van geluidsbron tot microfoon (of oor in dit geval), hoe meer laagfrequenties er worden waargenomen. Fabrikanten van oordopjes en hoofdtelefoons houden hier rekening mee bij het ontwerp van hun producten. Toch is het menselijk oor bijzonder gevoelig voor dit soort effecten. In de studio wordt vaak gebruikgemaakt van dit effect. Door microfoons dicht bij een bron te plaatsen is het mogelijk om meer laag (lees: warmte) aan een opname toe te voegen.



Vorige
Volgende

© 1973 Masterenzo Mastering | Rotterdam